Evde elektrikli araç şarjı için kaç kW şarj ünitesi seçmelisiniz?

Şarj ünitesinin gücü, aracınızın evde ne kadar sürede dolacağını belirler; ama daha yüksek kW her zaman daha hızlı şarj anlamına gelmez. Bu rehberde 3,7 kW, 7,4 kW, 11 kW ve 22 kW üniteler arasındaki farkı ve bağlantı tipinin, sözleşme gücünün ve aracın şarj limitinin seçimi nasıl etkilediğini örneklerle anlatıyoruz.

3,7 kW, 7,4 kW, 11 kW ve 22 kW şarj ünitesi arasındaki fark

Ev tipi AC şarj ünitelerinin gücünü iki şey belirler: kaç fazdan beslendikleri ve faz başına kaç amper verdikleri. Türkiye’de monofaze şebeke 230 V, trifaze şebeke 400 V’tur (50 Hz). Bu nedenle piyasadaki üniteler çoğunlukla dört standart güçte toplanır.

Tam güçte çalışan 7,4 kW bir ünite bir saatte şebekeden yaklaşık 7,4 kWh çeker; 3,7 kW ünite ise bunun yarısını. Bu gücün aracınıza ulaşıp ulaşmayacağını bağlantı tipiniz, sözleşme gücünüz ve aracınızın AC şarj limiti belirler.

Monofaze mi, trifaze mi? Önce bağlantı tipinizi öğrenin

Monofaze (tek faz) bağlantıda bir şarj ünitesinden alınabilecek en yüksek güç 7,4 kW’tır. 11 ve 22 kW için trifaze bağlantı gerekir. Tek fazlı bir evde 22 kW ünite en fazla 7,4 kW verir; çoğu 11 kW ünite ise faz başına 16 A ile sınırlı olduğundan yalnızca 3,7 kW civarında kalır.

Bağlantı tipinizi sayacınızdan ya da sigorta kutunuzdaki ana şalterden anlayabilirsiniz; üç fazlı sayaç ve üç ya da dört kutuplu ana şalter genellikle trifaze bağlantıya işaret eder. Bunun için sigorta kutusunun yalnızca dış kapağını açıp şalterlere bakmanız yeterlidir; şalterlerin üzerindeki iç paneli sökmeyin. Apartman dairelerinde monofaze bağlantı yaygındır; müstakil ev, villa ve iş yerlerinde trifazeye daha sık rastlanır. Emin değilseniz keşifte birlikte netleştiriyoruz.

Trifaze bir eve monofaze 7,4 kW ünite de kurulabilir; ancak bu ünite tek faza 32 A yük bindirir. Faz dengesi açısından trifaze evlerde 11 kW ünite çoğu zaman daha doğru tercihtir. Monofazeden trifazeye geçmek isterseniz başvuru dağıtım şirketine yapılır (İstanbul’da Avrupa Yakası’nda BEDAŞ, Anadolu Yakası’nda AYEDAŞ) ve binanın kolon hattının buna uygun olması gerekir. Başvuru adımları ve istenen belgeler dağıtım şirketinin güncel uygulamasına göre değişebilir.

Sözleşme gücü: şarj ünitesi evle aynı sınırı paylaşır

Sözleşme gücü, abonelik sözleşmenizde tanımlı olan ve faturanızda yazan, aynı anda çekebileceğiniz en yüksek güçtür. Şarj ünitesi bu gücü evdeki fırın, çamaşır makinesi, klima ve su ısıtıcısıyla paylaşır. Toplam çekiş sınırı aşarsa ana sigorta atabilir.

Hesaplama aracımızda evdeki diğer cihazlar için yaklaşık 3 kW pay ayırıyoruz; fırın, klima ya da termosifonun sık çalıştığı evlerde gerçek yük daha yüksek olabilir. Örneğin sözleşme gücü 10 kW olan monofaze bir evde 7,4 kW ünite ile 3 kW ev yükünün toplamı sınırı az farkla aşar. Bu durumda iki yol vardır: yük yönetimli bir 7,4 kW ünite ya da dağıtım şirketinden güç artırımı.

22 kW şarj ise evin geri kalanıyla birlikte oldukça yüksek bir sözleşme gücü ister; bu yüzden konutlarda istisnadır, daha çok iş yeri ve filo kullanımında anlam kazanır.

Sözleşme gücü kadar önemli bir nokta da sayaçtan daire panosuna gelen besleme hattıdır. Şarj ünitesi saatlerce kesintisiz yük çektiği için bu hattın kesiti ve ana sigortanın değeri ek yükü taşıyabilmelidir. Özellikle eski binalarda keşifte bu hattı ve panoyu da kontrol ediyoruz.

Aracınızın AC şarj limiti: son sözü araç söyler

Her elektrikli araçta, şebekenin alternatif akımını (AC) bataryanın doğru akımına (DC) çeviren yerleşik bir şarj cihazı vardır. Bu cihazın gücü aracın AC şarj limitidir ve çoğu modelde 7,4 kW, 11 kW ya da 22 kW’tır; bazı modellerde 6,6 ya da 7,2 kW gibi ara değerler de görülür. Araç, ünitenin gücü ile kendi limitinden hangisi küçükse onunla şarj olur.

Yani AC limiti 11 kW olan bir araç, 22 kW üniteye bağlandığında da 11 kW ile şarj olur. Aracınız 22 kW AC şarjı desteklemiyorsa 22 kW ünitenin evde pratik bir faydası olmaz.

Dikkat edilmesi gereken bir durum daha var: Yalnızca tek fazdan şarj olabilen araçlar, 11 kW (3 × 16 A) üniteye bağlandığında tek fazdan 16 A çeker, yani yaklaşık 3,7 kW ile şarj olur. Bu araçlarda 7,4 kW’ı kullanabilmek için faz başına 32 A verebilen bir ünite gerekir. Aracınızın teknik özelliklerinde “AC şarj gücü” değerini ve desteklenen faz sayısını kontrol etmenizi öneririz.

Normal priz (Mode 2) ile duvar tipi ünite (Mode 3) arasındaki fark

Mode 2, aracın yanında gelen taşınabilir şarj kablosuyla normal topraklı prizden şarj etmektir. Kablonun üzerindeki kontrol kutusu koruma sağlar; ancak prizin bulunduğu hattın da panoda 30 mA kaçak akım rölesiyle korunması ve topraklamanın sağlam olması gerekir. Akım çoğu kabloda 8–10 A civarında ayarlıdır, yani güç yaklaşık 1,8–2,3 kW’tır. Ara sıra ya da acil durumda kullanım için uygundur.

Asıl sorun süredir: Normal priz ve fiş saatlerce aralıksız yüksek akım taşımak için tasarlanmamıştır. Eski tesisatta gevşek bir klemens, yıpranmış bir priz ya da araya giren uzatma kablosu ısınma ve yangın riski oluşturur. Bu yüzden Mode 2 şarjda uzatma kablosu, çoklu priz ya da kablo makarası kullanmayın. Kablonuz daha yüksek akıma ayarlanabiliyorsa bu ayarı, prizin ve hattın uygunluğu bir elektrikçi tarafından kontrol edilmeden yükseltmeyin. Fiş ya da priz ısınıyor, renk değiştiriyor ya da koku geliyorsa şarjı durdurun ve prizi kontrol ettirmeden yeniden kullanmayın.

Mode 3 ise duvara sabit monte edilen şarj ünitesiyle şarjdır. Ünite araçla haberleşerek araca çekebileceği en yüksek akımı bildirir ve panodan ayrı bir hatla, kendi korumasıyla beslenir. Düzenli evde şarj için önerdiğimiz yöntem budur. Kurulum pano içinde çalışma gerektirdiği için ehliyetli bir elektrikçi tarafından yapılmalıdır. Öztik olarak Mode 3 kurulumda şunları yapıyoruz:

• Panodan şarj noktasına ayrı hat ve ayrı sigorta
• Hat uzunluğuna ve döşeme şekline göre kablo kesiti; 7,4 kW monofaze (32 A) ünitede genellikle 6 mm², gerilim düşümü %3 sınırında
• Her şarj noktası için ayrı 30 mA kaçak akım koruması: ünitede 6 mA DC algılama (RDC-DD) varsa Tip A, yoksa Tip B röle (TS HD 60364-7-722, TS EN IEC 61851)
• Topraklama ölçümü, devreye alma testi ve kullanım bilgilendirmesi

Şarj süresi örnekleri: araç evde kaç saatte dolar?

Aşağıdaki tablo, 60 kWh bataryalı bir aracın %20’den %80’e (36 kWh) şarjını ve günde 50 km yolun karşılığını (100 km’de 17 kWh tüketimle yaklaşık 8,5 kWh) gösterir. Yaklaşık %10 şarj kaybı hesaba katılmış (süre = enerji ÷ 0,9 ÷ güç) ve aracın AC şarj limitinin ünite gücüne yettiği varsayılmıştır. Süreler, hesaplama araçlarımızdaki gibi en yakın dakikaya yuvarlanmıştır.

Aracınızı her gece evde şarj ediyorsanız 7,4 kW ünite genellikle yeterlidir; günlük 50 km için harcanan enerji bir buçuk saatten kısa sürede yerine konur. Daha yüksek güç, gün içinde kısa sürede şarj gereken iş yeri ve filo kullanımında fark yaratır. Gerçek süreler araca, hava sıcaklığına ve bataryanın doluluk düzeyine göre değişebilir; soğuk havada ve batarya %80’in üzerine dolarken şarj yavaşlayabilir.

Yük yönetimi: güç artırımı olmadan güvenli şarj

Yük yönetimi (dinamik yük dengeleme), panoya takılan bir akım ölçer sayesinde şarj ünitesinin evin anlık tüketimini görmesidir. Fırın ya da klima çalışınca ünite şarj gücünü otomatik düşürür, kapanınca yeniden artırır. Böylece toplam çekişin sözleşme gücünü aşması ve ana sigortanın atması önlenir. Sistemin sağlıklı çalışması için akım ölçerin ana besleme hattına doğru takılması ve ünitedeki sınır değerin sözleşme gücüne ve ana sigortaya göre ayarlanması gerekir; bu ayarları kurulumda yapıp test ediyoruz.

Sözleşme gücü sınırda olan evlerde yük yönetimi çoğu zaman güç artırımına gerek bırakmaz. Evdeki tüketimin düşük olduğu gece saatlerinde araç büyük ölçüde tam güçle şarj olur. Çok zamanlı tarifedeyseniz zamanlama özelliğiyle şarjı gece dilimine alabilirsiniz.

Çatınızda güneş enerjisi sistemi (GES) varsa, üretime göre şarj edebilen ünitelerle gündüz şarjının bir kısmını güneşten karşılayabilirsiniz. Site otoparklarında ise yük yönetimi, birden fazla ünitenin ayrılan toplam gücü paylaşmasını sağlar.

Taşınırken şarj ünitesini sökme ve yeniden kurma

Duvar tipi şarj ünitesi yeni evinize götürebileceğiniz bir yatırımdır. Taşınırken Öztik olarak enerjiyi güvenle kesiyor, eski adresteki hattı panoda iptal edip etiketliyor, açıkta kalan kablo uçlarını yalıtıp kapatıyor, üniteyi özenle söküp korumalı paketliyoruz. Sökümü enerji kesilmeden ya da kendi başınıza yapmayın; açıkta bırakılan bir kablo ucu sonraki kullanıcı için de tehlike oluşturur.

Yeni adreste bağlantı tipi, sözleşme gücü ve panodan park yerine olan mesafe değişmiş olabilir. Ünitenin faz ve akım ayarlarını yeni tesisata göre yapıyor, hattı ve korumayı yeniden kuruyor, testten sonra teslim ediyoruz.

• Kiracıysanız sökümü ve duvar düzenlemesini ev sahibinizle önceden konuşun.
• Ünite bir site otoparkındaysa yönetime bilgi verin; ünite ayrı bir sayaçtan besleniyorsa abonelik kapatma işlemini unutmayın.
• Yeni adresinizde ünite ortak otoparka kurulacaksa, mevcut düzenlemeye göre kat malikleri kurulunun sayı ve arsa payı çoğunluğuyla alacağı karar yeterli görülüyor; yönetici bu kararı tek başına veremez. Güncel mevzuatı uygulama tarihinde kontrol edin.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; elektrik tesisatına kendiniz müdahale etmeyin. Mevzuata ilişkin bilgiler yayın tarihindeki durumu yansıtır.